براهين محاليّت تسلسل در علل تسلسل در علل محال است و براى آن براهينى ، اقامه شده است از جمله سه برهان زير است : برهان اوّل : حاصل اين برهان اين است كه وجود معلول نسبت به علّت خويش از قبيل وجود رابط بوده و جز بعلّت خويش به چيزى قائم نيست و علّت نيز همان شىء مستقلّى است كه مقّوم معلول مىباشد چنان كه گذشت . حال اگر علّت معلول ، خود معلول شىء سوّمى باشد و هم‌چنين شىء سوّم ، خود معلول شىء چهارمى و هم‌چنين . . . لازم مىآيد كه علّت ، نسبت به ما فوق خود مستقّل نباشد و سلسلهء اگر به بىنهايت ادامه پيدا كند و هرگز منتهى نشود به علّتى كه خود ، مستقل بوده از قبيل وجود رابط نبوده و نيز معلول شىء ديگرى نباشد لازم مىآيد كه هيچ‌يك از اجزاى سلسلهء علل ، متحقّق نباشد زيرا وجود رابط ، جز با شىء مستقّل ، محقّق نمىشود ( و فرض اين است كه در سلسلهء علل ، همهء معلولها از قبيل وجود رابط مىباشند پس لازم است بالاخره يك علّت مستقّل كه متوقّف به علّت ديگرى نباشد وجود داشته باشد پس به اين ترتيب تسلسل در علل ، عقلا امرى محال و ممتنع مىباشد ) . برهان دوّم : اين برهان كه برهان وسط و طرف « 1 » معروف است برهانى است كه شيخ الرّئيس بو على سينا آن را در شفا به اين نحو بيان كرده است « 2 »

--> ( 1 ) - الهيّات شفاء مقالهء هشتم فصل اوّل - التّحصّيل ص 558 - قبسات ص 229 - اسفار ج 2 145 - قبسات ص 228 . ( 2 ) - شفاء ابو على سينا ص 327 در چاپ‌هاى قديم و در چاپ‌هاى جديد ج 2 ص 567 - تذكّر اين نكته در